Je kijkt een film en volgt het meeste ervan. Dan stelt iemand je een vraag en er komt niets. Dat gat is geen geheugenfout. Het is de normale afstand tussen de woorden die je herkent en de woorden die je kunt produceren.
Herkennen is een veel makkelijkere taak
Een woord begrijpen betekent het naast een vorm leggen die iemand anders al heeft aangeleverd. Het produceren betekent die vorm uit het niets ophalen, met de juiste uitgang, in de juiste volgorde, terwijl het gesprek doorloopt. De meeste leerders herkennen vele malen meer woorden dan ze kunnen gebruiken. Die verhouding is ook in je moedertaal normaal: je zegt zelden de helft van de woorden die je moeiteloos leest.
Wat een woord over de streep trekt
Ophalen, niet herlezen. Een woord opnieuw lezen versterkt de herkenning. Het uit je hoofd zeggen, in een zin die je zelf bouwde, maakt het later beschikbaar. De goedkoopste versie hiervan: zodra je een nieuw woord tegenkomt, gebruik het in drie zinnen over je eigen leven. Geen voorbeeldzinnen, de jouwe. Het concrete blijft plakken.
Neem genoegen met een kleinere werkvoorraad
Je hoeft niet alles te activeren. Een paar honderd goed geoefende woorden die je met vertrouwen gebruikt dragen meer gesprek dan drieduizend half herkende. Kies de woorden die je deze week echt nodig hebt. Laat de rest in de herkenning, waar ze bij elk luisteren en lezen nog nut hebben.
Het gat gaat nooit helemaal dicht, en dat hoeft ook niet. Het hoeft alleen smal genoeg te zijn dat de woorden komen terwijl je ze nog wilt.