Yeni bir dili toplum içinde kullanırken çok özel bir korku vardır. Yanlış yapma korkusu değildir bu — bekleyen birinin önünde, bir kuyrukta, arkanda insanlar varken yanlış yapma korkusudur.
Rol yapma, kuyruğu ortadan kaldırır.
Prova yapmak hile değildir
Oyuncular prova eder. Pilotlar simülatör kullanır. Kimse buna hile demez, çünkü herkes şunu bilir: bir şeyi baskı altında ilk kez yaptığın an, onu hayatta ilk kez yaptığın an olmamalı.
Dillerde ise ilk denemede kusursuz doğaçlama bekliyor, olmayınca da utanıyoruz. Bir konuşmayı ihtiyaç duymadan önce beş kez prova etmek kaçış değildir. Hazırlıktır.
Rol yapma pratiği nasıl görünür
Bir durum seçersin — restoranda sipariş vermek, randevu iptal etmek, bir şikâyeti doktora anlatmak — ve öğretmen karşıdaki kişiyi oynar. Rolde kalır. O kişinin vereceği cevapları verir, üstelik senin hesaba katmadığın yerlerde de.
Asıl değer, hesaba katmadığın yerlerdedir. «İki kişilik masa lütfen» cümlesini herkes hazırlayabilir. İlginç an, garsonun dokuzdan önce yer olmadığını söylediği andır.
Önce çalışılması gereken sahneler
Yedinci ünitedeki değil, önümüzdeki ay gerçekten yapacağın konuşmalarla başla.
- Alışveriş ve işlemler. Kahve, bilet, kasa, hesap istemek. Kısa, sık ve düşük riskli.
- Yol tarifi ve sorunlar. Kayboldun, durağı kaçırdın, adres yanlış.
- Sağlık. Eczane, doktor, nerenin ne zamandır ağrıdığını anlatmak. Prova etmesi sıkıcı, doğaçlaması felaket.
- Resmî işler. Banka, ev sahibi, telefon operatörü, kurumlar. Sıkıcı ama orada yaşıyorsan zorunlu kelime dağarcığı.
- İş. Kendini tanıtmak, ne iş yaptığını anlatmak, kibarca karşı çıkmak, baştan sona bir iş görüşmesi.
- Sosyal. Partnerinin ailesiyle tanışmak, partide sohbet, bir içkiyi kırmadan reddetmek.
Sahneyi sıkılana kadar tekrarla
Klasik hata: her sahneyi bir kez yapıp geçmek, çünkü tekrar zaman kaybı gibi hissettirir.
Restoran sahnesini pazartesi yap. Salı daha hızlı gider. Perşembe otomatik hale gelir ve bütün mesele bu otomatikleşmedir: akıcılık daha çok kelime bilmek değil, zaten bildiğin kelimeleri düşünmek zorunda kalmamaktır.
Sonra bir değişkeni değiştir. Garson ters. Kart geçmiyor. Arkadaşın vejetaryen. Artık sahip olduğun bir yapı içinde doğaçlama yapıyorsun — gerçek konuşmalar tam olarak böyle hissettirir.
Bilerek zorlaştır
- Öğretmenden daha hızlı konuşmasını ya da yöresel bir ifade kullanmasını iste.
- Sahnenin ortasına bir kesinti ekle.
- Zor versiyonu oyna: fatura itirazı, bozuk ürün iadesi, patronla anlaşmazlık.
- Rolleri değiştir: garson, doktor, işe alım uzmanı sen ol. Soru sormak, cevap vermekten farklı bir kastır.
Kalıp ezberlemekten neden daha iyi
Ezberlenmiş bir cümle yalnızca tek bir kapıyı açan anahtardır. Rol yapma sana kalıplar verir: bir ricanın ritmi, bir özrün biçimi, insanların bir şikâyete gerçekte başlama şekilleri.
Kalıplar taşınır. Eczane sahnesi sana bir sorunu anlatmayı ve çözüm istemeyi öğretir; aynı yapı, elinde kırık bir musluklaki hırdavatçıda da işe yarar.
Haftaya nasıl yerleştirilir
Sürdürülebilir bir ritim: haftada iki rol yapma (olası durumlar üzerine) ve senaryosuz bir serbest konuşma. Roller yapıyı kurar; serbest konuşma hiçbir şey hazır değilken o yapıyı kullanmayı öğretir.
Bunu her sahnenin çıkardığı kelimeler için kartlarla destekle ve konuşmak istemediğin günler için kelime oyunlarını sakla.